Regenerative Travel, czyli turystyka regeneratywna. Czy podróż może zostawić miejsce lepszym, niż je zastaliśmy?

Z podróży zwykle coś zabieramy. Zdjęcia. Wspomnienia. Zapach lasu, który jeszcze przez chwilę zostaje na kurtce. Kilka spokojniejszych myśli. Czasem kamyk znaleziony nad wodą, choć może lepiej zostawić go tam, gdzie był.

A gdyby odwrócić to pytanie?

Co po naszym wyjeździe może zostać miejscu?

Nie kolejny ślad buta poza ścieżką. Nie plastikowa butelka zapomniana przy ognisku. Coś dobrego. Czystszy fragment lasu. Budka lęgowa, którą później można bezpiecznie zamontować. Pieniądze wydane u lokalnego producenta. Mrowisko, które ktoś zauważył i świadomie ominął zamiast rozgrzebać z ciekawości.

Właśnie wokół takiej zmiany perspektywy rozwija się Regenerative Travel, czyli turystyka regeneratywna. Nie pyta wyłącznie, jak podróżować, żeby szkodzić mniej. Stawia bardziej wymagające pytanie: czy nasza obecność może zrobić dla danego miejsca coś dobrego?

Czym jest Regenerative Travel, czyli turystyka regeneratywna?

Najprostsza definicja mówi o podróżowaniu, które nie ogranicza się do zmniejszania negatywnego wpływu turystyki, lecz szuka sposobów na wspieranie odnowy przyrody, społeczności i lokalnej gospodarki.

World Travel & Tourism Council opisuje regenerative travel jako podróżowanie, które pozwala danemu obszarowi lub środowisku ponownie rosnąć i się rozwijać. Zamiast koncentrować się wyłącznie na pozostawieniu mniejszego śladu, chodzi o to, by turystyka mogła wspierać miejsce również po wyjeździe odwiedzających.

Brzmi pięknie. Może nawet trochę zbyt pięknie?

Warto zachować ostrożność, bo turystyka regeneratywna nie jest jednym precyzyjnie zdefiniowanym standardem. Global Sustainable Tourism Council zwraca uwagę, że określenie stało się popularne w branży turystycznej, ale nadal bywa używane niejednoznacznie i nie posiada jednego powszechnie przyjętego modelu wdrażania.

GSTC przypomina również, że dobrze rozumiana turystyka zrównoważona od dawna zakłada zarówno ograniczanie szkód, jak i zwiększanie pozytywnego wpływu. Dlatego regenerative tourism lepiej traktować jako sposób patrzenia na podróż, a nie etykietę, którą można przykleić do każdego miejsca po posadzeniu kilku drzew.

Turystyka regeneratywna a zrównoważona. Gdzie jest różnica?

Granica pomiędzy tymi pojęciami jest płynna, ale pewne przesunięcie akcentów dobrze pokazuje proste porównanie.

Turystyka zrównoważona	Turystyka regeneratywna
Pyta, jak ograniczyć negatywny wpływ podróży	Pyta również, jaki pozytywny wpływ może przynieść podróż
Stara się chronić istniejące zasoby	Może wspierać ich odbudowę i odnowę
Ogranicza odpady, emisje i zużycie zasobów	Łączy te działania ze wsparciem ekosystemów i społeczności
Koncentruje się na odpowiedzialnym korzystaniu z miejsca	Zachęca do budowania relacji z konkretnym miejscem
„Zostaw jak najmniejszy ślad”	„Zastanów się, czy możesz zostawić coś dobrego”

To oczywiście uproszczenie. Nie ma potrzeby ustawiania obu koncepcji przeciwko sobie. Znacznie ciekawsze jest pytanie, które z nich turystyka regeneratywna dodaje do rozmowy.

Co będzie tutaj za rok, pięć albo dziesięć lat, jeśli wszyscy będziemy podróżować tak jak dziś?

Dlaczego natura jest tak ważna w rozmowie o turystyce?

Turystyka i przyroda są ze sobą mocniej związane, niż może się wydawać. Według danych WTTC ponad połowa popytu w sektorze Travel & Tourism wynika z chęci poznawania natury. Organizacja wskazuje również, że turystyka należy do sektorów gospodarki silnie zależnych od zdrowych ekosystemów.

To trochę paradoksalne.

Jedziemy gdzieś właśnie dlatego, że jest tam czyste jezioro, spokojny las, dzikie ptaki, przestrzeń i cisza. A potem rozwój ruchu turystycznego może zwiększać presję dokładnie na te elementy, które były powodem naszego przyjazdu.

Dlatego coraz częściej nie wystarcza pytanie: „czy mój wyjazd jest ekologiczny?”. Potrzebne jest bardziej konkretne: „jak zachowuję się właśnie tutaj?”

Dlaczego turystyka regeneratywna powinna zaczynać się od konkretnego miejsca?

Regenerative Travel nie powinno wyglądać identycznie w Alpach, na portugalskim wybrzeżu, w centrum dużego miasta i nad jeziorem na Kociewiu.

Każde miejsce ma inne potrzeby.

Na jednej wyspie ważna będzie ochrona rafy. W górach ograniczanie erozji szlaków. W regionie rolniczym wspieranie lokalnych gospodarstw. W lesie może chodzić o niewchodzenie w miejsca wrażliwe, pozostawienie martwego drewna tam, gdzie leży, ochronę siedlisk i zwyczajne zabieranie z ziemi tego, czego w lesie nigdy nie powinno być.

W kontekście Lustra Wody tym miejscem jest jezioro Kałębie, ogród i ponad dwa hektary własnego lasu otaczającego dom. To właśnie tutaj regenerative travel może zejść z poziomu wielkich deklaracji do kilku bardzo prostych czynności.

I wtedy robi się ciekawie!

Czy mały gest naprawdę może być częścią Regenerative Travel?

Łatwo wyobrazić sobie turystykę regeneratywną jako wielki projekt: sadzenie tysięcy drzew, odbudowę mokradeł, wolontariat przy ochronie zagrożonych gatunków.

Takie działania są potrzebne. Ale czy oznacza to, że podczas zwykłego weekendu nad jeziorem nie możemy zrobić nic?

Możemy.

Regeneracja zaczyna się również od zachowań, które wydają się niemal banalne:

• zabrania znalezionej w lesie butelki zamiast przejścia obok niej;
• kupienia czegoś od lokalnego producenta;
• pozostania na ścieżce tam, gdzie zejście z niej mogłoby niszczyć roślinność;
• nieingerowania w mrowisko, gniazdo czy inne siedlisko;
• pozostawienia odpowiednio wykonanej budki lęgowej, którą później można zamontować w bezpiecznym miejscu;
• zwrócenia większej uwagi na to, co żyje wokół nas.

Nie chodzi o to, żeby podczas urlopu zostać strażnikiem całego lasu. Chodzi o zmianę relacji. Z konsumenta miejsca na jego chwilowego gościa.

Co można zrobić podczas pobytu w Lustrze Wody?

Tu teoria spotyka się z czymś bardzo prostym. Las wokół Lustra Wody jest prywatny, ale to nie oznacza, że nigdy nie trafia do niego coś pozostawionego przez człowieka. Czasem pojawi się butelka, puszka albo kawałek plastiku.

I właśnie wtedy można zrobić jedną małą rzecz.

Zabierz torbę na spacer po lesie

Nie po to, żeby organizować wielkie sprzątanie. Po prostu zabierz ze sobą worek albo torbę i jeśli podczas spaceru zauważysz śmieci, podnieś je.

To kilka sekund.

A różnica pozostaje na dłużej.

Lasy Państwowe zwracają uwagę, że odpady pozostawione w lesie są nie tylko problemem estetycznym. Folie mogą być połykane przez zwierzęta, odłamki szkła i metalu powodują skaleczenia, a sznurki i linki mogą trafiać do ptasich gniazd. Z kolei butelki i puszki mogą stać się pułapkami dla niewielkich zwierząt.

Trudno o bardziej dosłowny przykład pozostawienia miejsca odrobinę lepszym. Przychodzisz do lasu z pustą torbą. Wracasz z kilkoma rzeczami, których nigdy nie powinno tam być.

Możesz zostawić budkę lęgową. My zajmiemy się resztą

Budka lęgowa brzmi jak piękny prezent dla lasu. I może nim być, ale tylko wtedy, gdy jest odpowiednio wykonana i zawieszona.

Dlatego w Lustrze Wody nie chcemy zachęcać gości do samodzielnego wbijania gwoździ w przypadkowe drzewa czy wybierania miejsc na własną rękę. Na miejscu nie ma gospodarza, z którym można byłoby od razu omówić montaż.

Jeśli chcesz przywieźć gotową budkę lęgową, możesz po prostu zostawić ją w domu. Po pobycie sprawdzimy ją i zdecydujemy, gdzie oraz kiedy można ją bezpiecznie zamontować.

Dlaczego to ma znaczenie? Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków zwraca uwagę między innymi na odpowiednią średnicę otworu, głębokość skrzynki oraz zabezpieczenie jej przed drapieżnikami. Również Lasy Państwowe zalecają dostosowanie wymiarów budki do gatunku oraz odpowiedni termin jej zawieszenia.

Nie każda drewniana skrzynka z otworem jest więc dobrym domem dla ptaka. Czasami najlepszą pomocą jest... chwilę poczekać.

A może karmnik?

Karmnik również można zostawić w domu jako rzecz do późniejszego ustawienia. Tutaj jednak jeszcze bardziej liczy się sezonowość i odpowiedzialność.

Nie zachęcamy do stawiania karmników samodzielnie ani zostawiania w nich przypadkowego jedzenia. OTOP podkreśla, że karmnik powinien znajdować się w miejscu bezpiecznym dla ptaków, między innymi z dala od powierzchni szklanych i w sposób utrudniający dostęp drapieżnikom.

Dokarmianie również wymaga wiedzy. Chleb po śniadaniu nie jest dobrym pomysłem. Przypadkowe resztki też nie.

Jeśli więc chcesz zostawić karmnik, zostaw sam karmnik. My później zdecydujemy, gdzie i kiedy będzie można z niego odpowiedzialnie korzystać.

Znalazłeś mrowisko? Nie poprawiaj go

Mrowisko potrafi zatrzymać na dłużej, szczególnie dzieci. Nagle w spokojnym lesie okazuje się, że pod nogami trwa niezwykle intensywne życie.

Co wtedy zrobić?

Najlepiej obserwować.

Nie rozgrzebywać. Nie wkładać patyków. Nie przenosić fragmentów kopca. Nie budować wokół niego własnych konstrukcji.

Jeśli mrowisko znajduje się w miejscu, w którym łatwo przypadkowo na nie nadepnąć, można zrobić zdjęcie z dystansu i po pobycie przekazać nam informację, gdzie się znajduje. Wtedy sami zdecydujemy, czy wymaga ono jakiegoś dyskretnego oznaczenia.

Turystyka regeneratywna nie zawsze oznacza działanie. Czasem polega właśnie na powstrzymaniu się od działania.

Czego lepiej nie robić, nawet z najlepszymi intencjami?

Chęć pomagania naturze jest dobra. Natura nie zawsze jednak potrzebuje naszej pomocy w taki sposób, jak nam się wydaje.

Dlatego podczas pobytu lepiej:

• nie przenosić zwierząt w „bezpieczniejsze” miejsce;
• nie ingerować w gniazda i mrowiska;
• nie zostawiać jedzenia dla dzikich zwierząt;
• nie przybijać samodzielnie budek do drzew;
• nie przesadzać dzikich roślin;
• nie zabierać mchów, kory czy fragmentów siedlisk jako dekoracji do domu;
• nie budować z gałęzi konstrukcji w miejscach, które mogą być schronieniem dla zwierząt;
• nie zostawiać w lesie „naturalnych” odpadów z kuchni, zakładając, że wszystko samo się rozłoży.

Las nie jest pustą przestrzenią do urządzenia według naszego pomysłu.

On już jest urządzony. Od bardzo dawna.

Co możemy zostawić po sobie zamiast śladu?

W podróżowaniu przez lata często powtarzano zasadę leave no trace, czyli „nie zostawiaj śladów”. Turystyka regeneratywna dodaje do niej interesującą myśl: może czasem da się zrobić odrobinę więcej?

Co zabieramy z podróży?	Co możemy zostawić miejscu?
Wspomnienia	Czystszy fragment lasu
Zdjęcia	Szacunek dla siedlisk
Odpoczynek	Wsparcie lokalnych usług i produktów
Kontakt z naturą	Mniej odpadów w otoczeniu
Nowe doświadczenie	Budkę lub karmnik do późniejszego, odpowiedzialnego montażu

Nie potrzebujemy za każdy razem spektakularnego gestu.

Jedna puszka mniej w lesie też jest zmianą.

Czy Regenerative Travel dotyczy tylko przyrody?

Nie. To bardzo ważne.

Regeneratywne podejście do podróżowania obejmuje także ludzi i gospodarkę miejsca. Jeśli przyjeżdżamy do regionu, możemy zdecydować, gdzie wydajemy pieniądze, z czyich usług korzystamy i czy próbujemy naprawdę poznać okolicę.

Zamiast kupować wszystko po drodze w dużej sieci, można czasem poszukać lokalnego produktu. Zajrzeć do niewielkiej restauracji. Kupić coś od miejscowego twórcy. Skorzystać z usług osoby, która zna ten region od lat.

To szczególnie istotne w podejściu określanym jako place-based. Nie odwiedzamy przecież anonimowej „natury”. Przyjeżdżamy na Kociewie, nad konkretne jezioro, pomiędzy konkretne miejscowości i do krajobrazu, który ma własną historię.

Właśnie ten sposób myślenia łączy Regenerative Travel z ideami, o których pisaliśmy również w artykule o antyturystyce. Mniej zaliczania. Więcej bycia w miejscu.

Czy można odpoczywać i jednocześnie troszczyć się o miejsce?

Można. I nie trzeba zmieniać weekendu w ekologiczny projekt do wykonania.

Właściwie byłoby trochę absurdalne, gdyby odpoczynek nad jeziorem nagle zamienił się w listę dwudziestu obowiązków.

Regenerative Travel może być spokojne.

Rano kawa na tarasie. Potem spacer. Jeśli po drodze leży butelka, wraca z nami. Po południu kajak. Wieczorem sauna i ognisko. Następnego dnia ktoś zauważa mrowisko i zamiast je dotykać, stoi przez chwilę z dziećmi i patrzy, jak mrówki przenoszą kolejne drobiny.

To też buduje relację z miejscem.

A kontakt z przyrodą nie musi być wyłącznie kolejnym punktem programu. O tym, jak środowisko naturalne może wpływać na nasze samopoczucie i relację z otoczeniem, pisaliśmy szerzej w tekście o ekoterapii i ekopsychologii oraz w artykule o Green Wellbeing.

Czy turystyka regeneratywna musi być perfekcyjna?

Nie.

I chyba właśnie tutaj ta idea staje się najbardziej ludzka.

Nie każdy przyjedzie samochodem elektrycznym. Nie każdy wyprodukuje podczas weekendu zero odpadów. Nie każdy będzie miał czas na wolontariat, budowanie budek albo wyszukiwanie lokalnych inicjatyw.

Nie o perfekcję chodzi.

Chodzi o uważność i konsekwencję w małych decyzjach.

• Czy naprawdę potrzebuję jednorazowej rzeczy, którą za chwilę wyrzucę?
• Czy mogę zabrać ten znaleziony plastik ze sobą?
• Czy muszę wejść właśnie w ten fragment lasu?
• Czy zamiast kolejnej sieciówki mogę wybrać coś lokalnego?
• Czy moja chęć „pomocy” ptakom rzeczywiście im pomaga?
• Czy potrafię czasem po prostu patrzeć i niczego nie zmieniać?

To są małe pytania.

Ale może od nich zaczyna się większa zmiana?

A gdyby każdy gość zostawił po sobie jedną dobrą rzecz?

Wyobraźmy sobie, że nie chodzi o wielką rewolucję.

Jedna osoba wraca ze spaceru z torbą, w której jest kilka znalezionych w lesie odpadów. Ktoś inny zostawia w domu dobrze wykonaną budkę lęgową. Zamontujemy ją później, kiedy będzie odpowiedni moment i znajdziemy właściwe miejsce. Jeszcze ktoś zauważa mrowisko przy trasie spaceru i daje nam znać, gdzie się znajduje.

Ktoś kupuje coś od lokalnego producenta. Ktoś przez trzy dni nie zostawia po sobie w lesie absolutnie nic.

Mało?

Może.

Ale właśnie dlatego idea Regenerative Travel jest interesująca. Zdejmuje podróż z poziomu konsumpcji. Miejsce przestaje być tylko scenografią, która ma dostarczyć nam widoku, ciszy, zdjęcia i odpoczynku.

Zaczynamy zauważać, że jesteśmy w nim gośćmi.

I kiedy po kilku dniach wyjeżdżamy znad jeziora Kałębie, możemy zabrać wspomnienia, zdjęcia, trochę zapachu ogniska w ubraniach i spokojniejszą głowę.

A coś dobrego zostawić tutaj.

W lesie. Przy jeziorze. Dla ptaków. Dla ludzi, którzy przyjadą po nas.

 

Może właśnie tak wygląda podróż, po której naprawdę zostaje coś więcej.